ایمیل :   رمز عبور :        فراموشی رمز؟  
آخرین اخبار
۞ :: انتقاد میرشکاک از محمدرضا شفیعی کدکنی
۞ :: شعر جدید افشین علاء "در غم افغانستان"
۞ :: شاعر زمانه - پیرامون حمید سبزواری
۞ :: محفل ادبی «کریمانه» به مناسبت دهه کرامت برگزار شد
۞ :: سومین دوره جشنواره شعر «مباهله» با دبیری علی انسانی برگزار می‌شود
۞ :: تعجب شاعر اصلاح‌طلب از دلسوزی آمریکا برای داغدیدگان آبادان
۞ :: جدیدترین سروده علی‌محمد مودب درباره «متروپل»/
۞ :: شعر میلاد عرفان‌پور برای شهید حسن صیاد خدایی
۞ :: «مظفّر النّواب» ؛ شمشیری بیرون از نیام...
۞ :: تاریخ شعر فارسی در قصیده‌‌ای فاخر از شفیعی کدکنی
۞ :: اشعار شاعران پارسی زبان در خصوص فلسطین
۞ :: استاد «محمدعلی اسلامی ندوشن» درگذشت
۞ :: وصف افشین علا از امیر مومنان
۞ :: اشعاری از شاعران فارسی‌زبان درباره شب قدر
۞ :: جلیل فخرایی شاعر و روزنامه نگار درگذشت
۞ :: ترکیب بند نغمه مستشارنظامی برای حضرت حمزه (ع)
۞ :: محمدزمان گلدسته شاعر قطعات صادق آهنگران درگذشت
۞ :: برای دومین شهید حرم رضوی/ سفره انقلاب سیری چند؟
۞ :: کاظمی: پیوند برادری ایران و افغانستان ناگسستنی است
۞ :: افشین علا «بر زانوان رضا (ع)» را برای شهید اصلانی سرود



������������



تاریخ تولد شعر دینی و آیینی در ادب پارسی به اواخر سده سوم و اوایل سده چهارم هجری، یعنی دوران حاکمیت دولت‌های علویان طبرستان، آل‌بویه(دیلمیان)
– اولین حکومت مقتدر شیعی که بر عراق و مناطق مرکزی، غربی و جنوبی ایران حکومت می کردند – فاطمیان و آل‌حمدان در ایران بر می گردد. آل بویه دارای نژاد اصیل ایرانی و از مُحبان خاندان رسالت بودند که در منطقه دیلمان ایران(گیلان) سکونت داشتند. یافتن شعری در مدح و منقبت خاندان رسالت پیش از این تاریخ – دوران حاکمیت سامانیان، غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان – کاری بسیار دشوار است.
قله‌های شعر و ادب پارسی نیز به خاطر محبت و معرفتی که نسبت به خاندان رسالت داشته اند، همواره بیان فضایل آل الله را افتخاری بزرگ برای خود می دانسته و بر این اعتقاد و باور بوده اند که: «مادح خورشید، مداح خود است». اما در حوزه شعر و ادب پارسی، باید گفت که متاسفانه تا زمان تیموریان و پیش از صفویه(قرن‌های نهم تا دوازدهم) شعر آیینی از درخشش چندانی برخوردار نیست. در عصر صفویان است که با رسمیت یافتن مذهب تشیع، شعر آیینی – بخصوص شعر رضوی – قد می کشد و به بلوغ و بالندگی می‌رسد.
این اشعار مدایح ثبت ‌شده‌ای هستند که می‌توان به دو گونه آن‌ها را بررسی کرد. در بخشی از آنها، شاعران با نام بردن از حضرت علی بن موسی الرضا (ع) به ساحت ملکوتی حضرت عرض ارادت می‌کنند. بخش دیگری از شاعران نیز در سروده‌های خود به بیان فضایل رضوی، سجایای اخلاقی، کرامت‌های الهی و انسانی عالم آل‌محمد(ص) پرداخته‌اند.
از خیل شاعران متقدمی که زبان به مدح و منقبت شمس خراسان گشوده اند، نام شاعرانی چون: سنایی غزنوی، خاقانی، ابن یمین، ابن حسام، جامی، بابا فغانی شیرازی، طالب آملی و وصال شیرازی از برجستگی بیش تری برخوردار است. اما حکیم «سنایی» که یکی از قله‌های شعر و ادب پارسی در قرن ششم است، در عرصه شعر رضوی نسبت به دیگر شاعر ان حق تقدم دارد. به نظر می رسد که پیش از او کسی گام در این وادی ننهاده و اگر هم شاعری در باره فضایل امام رضا شعری سروده در کتابی ثبت نشده است. چکامه فاخر و استوار سنایی در بیان فضایل امام رضا(ع) که با مطلع «دین را حرمیست در خراسان» آغاز می شود، قصیده ای به تمام و کمال رضوی است و لحن و لهجه ای آمیخته با حکمت و معرفت دارد. ابیاتی از این قصیده 38 بیتی را با هم زمزمه می کنیم:
دین را حرمی است در خراسان
دشوار تو را به محشر آسان
از معجزه‌های شرع احمد
از حجت‌های دین یزدان
همواره رهش مسیر حاجت
پیوسته درش مشیر غفران
بی نام رضا، همیشه بی نام
بی شأن رضا، همیشه بی شان
ای کین تو کفر و مهرت ایمان
پیدا به تو کافراز مسلمان
در دامن مهر تو زدم دست
تا کفر نگیردم گریبان…
سنایی در ابیاتی از این چکامه فاخر و استوار به حدیث معروف «سلسله الذهب» امام رضا(ع) و شرط توحید که «امامت و ولایت» است، اشاره می کند و با صراحت تمام می گوید:
از جمله شرط‌های توحید
از حاصل اصل‌های ایمان



برخی از تذکره نویسان اين چکامه را مُلهم از قصيده رضوی «محمد ابن حبيب ضبّی» - از شاعران شیعی قرن سوم و چهارم هجری می‌دانند. قصیده ابن حبیب با مطلع زیر آغاز می شود:
«قبر بطوس به اقام امام
حتم اليه زياره و لمام»
(عیون اخبار رضا، ج2، ص500)

سنایی در چکامه دیگری نیز با مطلع «جهان پر درد مي بينم، دوا كو» از حضرت علی بن موسی الرضا(ع) یاد می کند که چون تنها بیتی از آن به امام رضا اختصاص دارد، در شمار قصاید رضوی قرار نمی گیرد. بیت مورد اشاره چنین است:
سراسر جمله عالم پر امامست
امامی چون علی موسی الرضا کو؟

خاقانی شروانی(۵۲۰ ق، شَروان – ۵۹۵ ق، تبریز) از نام‌آورترین قصیده سرایان ادب پارسی، از دیگر شاعرانی است که سیمای روشن امام رضا(ع) را در دو قصیده به تصویر کشیده است. وی در یکی از این قصیده‌ها اشتیاق خود برای زیارت امام هشتم را اینچنین روایت کرده است:
چه سبب سوی خراسان شدنم نگذارند
عندلیبم، به گلستان شدنم نگذارند
نیست بستان خراسان را چون من مرغی
مرغم، آوخ! سوی بستان شدنم نگذارند
روضه ی پاک رضا دیدن اگر طغیان است
شاید ار بر ره طغیان شدنم نگذارند…
«عبدالرحمن جامی»(۸۱۷ – ۸۹۸ ق) شاعر و نویسندۀ سنی مذهب قرن نهم هجری که او را خاتم الشعرای شعر پارسی نامیده اند، با الهام از مضمون زیارت آل یاسین با شعری به ساحت مقدس آن امام همام اینچنین عرض ادب و ارادت کرده است:
سلامٌ علی آل طه و یاسین
سلامٌ علی آلِ خَیْر النبیّین
سلامٌ علی روضةٍ حلَّ فیها
امامٌ یُباهی بهِ المُلکُ والدّین …
ترجمه:«سلام بر خاندان طه و یاسین، سلام بر خاندان بهترین پیمبران، سلام بر روضه ای که مسکن گرفت در آن، امامی که افتخار کند بدان مُلک و دین.»
اشعار فاخر شاعران اهل تسنن در بیان حقانیت و فضایل خاندان رسالت گویای این حقیقت روشن است که گوهر محبت و معرفت «آل الله» همه قلب‌ها را به تسخیر خود در آورده و در این عرصه فرقی بین شیعه و سنی نیست.
مهدوی دامغانی در باره‏ اهمیت سروده‏های آیینی جامی می گوید: «با توجه و بررسی این قصیده و قصیده دیگر جامی در فاتحه‏الشباب و با توجه به ترجمه‏ی بسیار شیوای جامی از قصیده میمیه فرزدق در ستایش امام سجاد(ع) و ملمع زیبای او درستایش امام رضا(ع) با مطلع« سلامٌ عَلی آلِ طه و یاسین، سلامٌ عَلی آلِ خَیر النّبیین»که پیش از توسعه حرم مطهر رضوی، زینت‏بخش دیوار کفش‏کن صحن عتیق (انقلاب اسلامی) بود، می‏توان به گرایش بسیار آمیخته با مهرورزی و احترام جامی به پیشوایان گران‏قدر تشیع پی برد.» (مهدوی دامغانی، محمود،«نگاهی به قصیده عبدالرحمان جامی در ستایش امیرالمومنین»، فصلنامه تخصصی ادبیات فارسی دانشگاه)


تاریخ ارسال :   1399/10/15 در ساعت : 21:40:0       تعداد مشاهده : 319



کسانی که این مقاله را می پسندند :



ارسال نظر :

بازدید امروز : 17,747 | بازدید دیروز : 22,183 | بازدید کل : 142,531,565
logo-samandehi