ایمیل :   رمز عبور :        فراموشی رمز؟  
تفال حافظ بیدل شعر پارسی شعر کاربران
آخرین اخبار

۞ :: مراسم شب شعر عاشورایی «آینه در کربلاست» : شعر عاشورایی به مثابه شعر آیینی است

۞ :: با کاروان شعر عاشورا / بر خشک چوب نیزه‌ها، گل کرد خورشید

۞ :: به مناسبت 8 آبان سالروز درگذشت قیصر امین‌پور : راز ارادت قیصر به حماسه‌سازان عاشورا/ روایتی ماندگار از گردش هفتاد سیاره بر مدار منظومه

۞ :: بیابانکی در دفاع از شورای ترانه عنوان کرد : عشق دم دستی و سخیف در ترانه‌ها

۞ :: اختصاصی : دکتر ساسان سپنتا پژوهشگر و نویسنده ی برجسته ی عرصه ی زبان و موسیقی درگذشت

۞ :: « بوی سیب» و «نینوا»، طرح تخصصی آفرینش کتاب عاشورایی کودک و نوجوان برگزار می شود

۞ :: گزارشی از یازدهمین محفل قول و غزل با یاد مرحوم حسین منزوی

۞ :: کنگره «احمد عزيزي» به تعويق افتاد

۞ :: جدیدترین اثر عاشورایی رضا اسماعیلی منتشر شد : ۱۶۲ رباعی در « سلام بر عاشورا »

۞ :: رفیعی در گفت‌وگو با فارس: «نذر کتاب» می‌تواند جایگزین برپایی نمایشگاه‌ها باشد

۞ :: همایش «شعر عاشورایی» در لرستان

۞ :: ۱۶ شاعر مرحله نهایی جشنواره «شعر کوتاه هزاره» مشخص شد

۞ :: « شناخت نامه دکتر طاهره صفار‌زاده » توسط انتشارات سوره مهر منتشر شد

۞ :: قزوه: صفارزاده راضی نشد جایزه چهره‌ی ماندگار را بگیرد/ آثار او از نامش در جامعه جلوتر است

۞ :: دومین جایزه ادبی ـ علمی طاهره صفارزاده برگزیدگان خود را شناخت

۞ :: در اختتامیه دومین جایزه طاهره صفارزاده عنوان شد : روایت جالبی از دیدار طاهره صفارزاده با امام خمینی/ نصب تندیس صفارزاده در موزه مشاهیر

۞ :: مردی با لبخند فراموش نشدنی/ صحبت‌های شنیدنی محمدعلی بهمنی در باره فریدون مشیری

۞ :: اختصاصی : اخوانیه محمد حسین انصاری نژاد برای دکتر غلامرضا کافی

۞ :: قزوه در نشست خبری دومین جایزه ادبی - علمی صفارزاده : چرا صفارزاده را به اندازه فروغ تحویل نگرفتیم ؟

۞ :: در نشست خبری دومین جایزه ادبی - علمی صفارزاده عنوان شد / اسماعیلی : صفارزاده « درد دین » داشت / صفارزاده شعر مدرن دینی را شكل داد



Share
حمیدرضا برقعی در گفت‌وگوی مشروح با فارس: مضامین اشعار رضوی کلیشه‌ای است/ شعر فاطمی نوآوری دارد
شاعر موفق و جوان اهل بیت(ع) به مناسبت دهه کرامت ضمن بیان آسیب‌های شعر آیینی گفت: متأسفانه یکی از مسائلی که شعر رضوی ما را تهدید می‌کند، کلیشه‌ای شدن مضامین است.
خبرگزاری فارس: مضامین اشعار رضوی کلیشه‌ای است/ شعر فاطمی نوآوری دارد

 

به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری فارس، بیش از 80 درصد از منظومه‌های شعر فارسی از سده سوم تا زمان حال، شامل مقوله‌هایی از ادب آیینی بوده است. شعر نبوی، علوی، فاطمی، حسینی، عاشورایی، رضوی، مهدوی و ... از زیر شاخه‌های ادب آیینی و شعر ولایی‌ هستند.

در نگاه تخصصی، شعر آیینی به اشعاری گفته می‌شود که در مدح و منقبت و سوگ پیامبر(ص) و اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام سروده می‌شود که یکی از پربارترین شاخه‌های شعر فارسی است، به طوری که اگر ادبیات آیینی را از زبان و ادب فارسی جدا کنیم، شاید چیزی از ادبیات کهن و اصیل آن باقی نماند و در این میان، جلوه‌های آیات قرآن کریم و سیره معصومین(ع) در شعر فارسی، مثال برجسته‌ای است که می‌شود به آن استناد کرد.

اگر بخواهیم شعر آیینی را به لحاظ موضوعی دسته‌بندی کنیم، شامل شعرهای توحیدی و عرفانی، شعرهای مربوط به اهل بیت(ع) و شعرهای مرتبط با آموزه‌های دینی مانند شهادت و دفاع مقدس است که افق‌های جدیدی از این قسمت اخیر با پیروزی انقلاب و شکل گیری دفاع مقدس، پیش روی ما گشوده شد.

یکی از شاعران جوان و موفق نسل امروز در این‌ زمینه «سید حمیدرضا برقعی» است.

 

 

وی صاحب آثاری چون «طوفان واژه‌ها»ست که به چاپ شانزدهم رسیده است. «قبله مایل به تو» از دیگر آثار این شاعر جوان و خوش‌ذوق است برای بار هفتم به چاپ رسیده است و به طور خلاصه می‌شود گفت: وی به عنوان جوان برتر استان قم در سال 1389 دارای تألیفات و جوایزی مانند جایزه کتاب فصل بوده است.

به مناسبت دهه کرامت، گفت‌وگوی مشروحی با این شاعر شعر آیینی انجام دادیم که تقدمیم مخاطبان گرامی می‌شود.

 

آغاز ادبیات آیینی از دوره صفویه

* ادبیات مذهبی و شعر آیینی از کجا شروع شد و در ابتدا به چه صورتی بود؟

- در ابتدا میلاد بانوی کرامت حضرت معصومه(س) و حضرت امام رضا(ع) را به همه عزیزان تبریک می‌گویم.

ادبیات آیینی ما به صورت جدی از دوره صفویه آغاز شد. البته قبل از صفویه هم ادبیات مذهبی داشته‌ایم ولی به این شکل نبوده است. متأسفانه در یک چند سده ای ادبیات مذهبی ما دچار آفتی شده بود که تنها به یک بعد، آن هم بعد مرثیه و روضه اهل بیت(ع) می‌پرداخت.

البته اصل شعر درباره مظلومیت اهل بیت(ع) کاملا خوب و به جاست ولی نباید در آن دروغ باشد.

آنقدر در این بعد قضیه زیاده روی شد که حتی از کلماتی مانند خواری و زبونی برای اهل بیت(ع) استفاده می‌شد.

مثلا یکی از شعرا خطاب به امام معصوم از این عبارت استفاده می‌کند: بعد از تو ما خوار شدیم... یعنی بعد از شهادت تو، شیعه خوار شده است!

 

زبان اشعار آیینی در دو دهه اخیر روزآمد شده است

*تقریبا از چه زمان این روند تغییر کرد و فضای شعر آیینی بهتر شد؟ 

- خوشبختانه با به ثمر نشستن انقلاب و جوشش مردم و استفاده کردن از آموزه‌های عاشورایی در شعارها و نوحه‌های هیئت‌های مذهبی و با توجه به اینکه رویکرد و روحیه مردم روحیه‌ای انقلابی شده بود، به بعد حماسه عاشورا پرداخته شد. به بعد ظلم ستیزی امام حسین (ع) و ابعاد حماسه اهل بیت (ع) پرداخته شد. این خیلی اتفاق مبارکی بود.

وقتی دفاع مقدس پیش آمد، همین امر نیز رویکرد مردم را نسبت به عاشورا به سمت مبارک‌تری پیش برد. شاید تا قبل از آن و قبل از انقلاب فقط مردم در تعزیه‌ها، روضه اهل بیت (ع) را می‌شنیدند و کشته شدن آنها تنها داستانی بود که در موردش صحبت می‌کردند. اما با به وقوع پیوستن انقلاب و دفاع مقدس به تدریج مردم به ابعاد دیگر حادثه عاشورا نیز نگاه کردند. از جمله آن، بحث رشادت اهل بیت (ع) و ظلم ستیزی آنان و بحث جهاد آنان بسیار پر رنگ شد.

این اتفاق خوب تا مدت زمانی هم چنان ادامه داشت تا اینکه در دو دهه اخیر اتفاق خیلی بهتری در فرم شعر مذهبی افتاد و آن هم این بود که زبان شعر هیئتی و مذهبی ما به سمت زبان معاصر کشیده شد. آن زبانی که مثلث بی‌نظیر ادبیات انقلاب یعنی سید حسن حسینی، قیصر امین پور و سلمان هراتی به وجود آوردند، به سمت زبان هیئت و شعر آیینی معاصر کشیده شد. این اتفاق مبارکی بود که در آن سال‌ها افتاد.

ولی از آن طرف باز با فاصله گرفتن از دفاع مقدس و انقلاب، شعر ما به سمت مرثیه‌خوانی صرف کشیده شد.

تاکید می‌کنم راز ماندگاری عاشورا مرثیه و گریه بر امام حسین (ع) است اما نباید از دیگر ابعاد شخصیت اهل بیت (ع) غافل شد.

 

مضامین اشعار رضوی کلیشه شده است/ نوآوری در اشعار فاطمی

* با توجه به اینکه در دهه کرامت هستیم درباره یکی از ابعاد شعر آیینی و مذهبی ما که شعر رضوی است، صحبت کنید.

- بله، یکی از ابعاد شعر آیینی و مذهبی ما شعر رضوی است. اشعاری که در این حوزه برای امام رضا (ع) سروده می‌شود، در کشور ما چشمگیر است. بنده می‌خواهم اشعار در فضیلت حضرت معصومه (س) را هم در مجموعه شعر رضوی عنوان کنم. متأسفانه یکی از مسائلی که شعر رضوی ما را - یعنی اشعاری که برای امام رضا و حضرت معصومه (س) در ایران سروده می‌شود - تهدید می‌کند، کلیشه‌ای شدن مضامین است.

شما اگر اشعاری که در مورد امام رضا (ع) شعرای جوان می‌نویسند، نگاه کنید، از چند ترکیب واژگانی خارج نیست: پنجره فولاد، کبوتر، گنبد و گلدسته، سقاخانه، نهایتا صحن گوهر شاد و باب الجواد. این نگاه کلی است که شعرا به قضیه شعر رضوی دارند. برای حضرت معصومه (س) نیز ماجرا همین است. یعنی شناخت ما کلا از این بزرگان محدود به همین مطالب می‌شود.

اما اگر به شعر فاطمی نگاه کنیم، جدا از بحثی که شعرا از مخفی بودن قبر حضرت زهرا (س) استفاده می‌کنند؛ چون برای ایشان گنبد و بارگاهی وجود ندارد، وارد شخصیت حضرت زهرا می‌شوند. اما در سایر اشعار ما به گنبد و گلدسته و حرم بسنده کرده‌ایم.

 

معرفت شاعران نسبت به امام رضا(ع) پایین است

به نظر شما دلیلش چیست؟

- یک دلیل این است که  شاعر می‌بیند با این اشاره‌ها حس خاطره‌انگیزی در مردم برانگیخته می‌شود و مردم ازاین قضیه پس‌زمینه‌های زیبایی در ذهنشان دارند، پس شعر جواب می‌دهد. شاعر می‌بیند وقتی از حرم می‌گوید بلافاصله احساس عاطفی و خاطره مردم برانگیخته می‌شود و شعرش جواب می‌دهد.

اگر کمی بهتر نگاه کنیم شاعرانی هم هستند که در اشعارشان خصوصاً در حوزه شعر رضوی از بحث شفا یافتن استفاده می‌کنند. باز حتی این موضوع نیز اشاره به جایگاه اصلی این بزرگوار ندارد.

یکی دیگر از علت‌ها این است که شاعر، معرفتش را پایین نگه داشته است.

در حوزه شعر رضوی از بس به موضوعات دم دستی‌تر و خاطره انگیز‌تر پرداخته‌ایم، از شخصیت امام رضا (ع)، حدیث سلسلة الذهب، مناظرات امام با دانشمندان، به چالش کشیدن مأمون و هزار و یک کرامتی که ایشان داشته‌اند، دور مانده‌ایم. حتی می‌خواهم بگویم در زمینه شعر رضوی، شاید قضیه «ضامن آهو بودن» نیز به نوعی یک دست‌اندازی برای شعرا ایجاد کرد تا با پرداختن به این کرامت حضرت، به مباحث عمیق‌تر شخصیت و کرامات دیگر حضرت نپردازند.

 

شعر رضوی از جایگاه مناسبی برخوردار است

* با این اوصاف، وضعیت کنونی شعر رضوی را چه طور می‌بینید؟

- خدا را شکر شعر رضوی ما در حال حاضر در جایگاه خوبی است، ولی ایده‌آل نیست. البته چنانکه اشاره کردم وقتی می‌گویم شعر رضوی، شامل شعر حضرت معصومه (س) و حضرت شاهچراغ و بزرگانی از فرزندان حضرت موسی‌بن جعفر(ع) نیز می‌شود و زیر مجموعه شعر رضوی قرار می‌گیرند.

این جریاناتی که در حوزه شعر آیینی و به طبع آن در حوزه شعر رضوی اتفاق افتاده در سایر حوزه‌های این مجموعه نیز بارز است. به عنوان مثال کنگره‌ای برای امام هادی و امام حسن عسکری علیهما السلام برگزار شد. تمام اشعاری که آمده بود، در مورد تخریب قبور این حضرات بود. یعنی اصلا به شخصیت امام هادی و امام حسن عسکری پرداخته نشده بود.

در همه اشعار فقط به ماجرای خراب شدن گنبد اشاره شده بود. درست است که باید به ماجرای تخریب گنبد پرداخته شود و داغ شیعه است و هیچ شکی هم در آن نیست، ولی این جریان باعث شده تا شعرا به سمت پرداختن به شخصیت این بزرگان نروند. به نظرم رسید که باید نسبت به این مسئله بیشتر فکر کنیم و نگاه کلی‌تری داشته باشیم.

مطلبی که احساس می‌کنم در این زمینه مهم است این است که حالا فرض کنید مثلا شاعری می‌گوید من می‌خواهم به شخصیت امام هادی(ع) بپردازم. باید مطالعه کنم و شما بگویید چه مطالعه کنم. نهایت این است که این شاعر «منتهی‌الآمال» بخواند دیگر؟ در صورتی که منتهی الآمال، حس شاعرانه به شاعر نمی‌دهد. با آن زبان فخیم کهنه، شاعر نمی‌تواند حس شاعرانگی در خود ایجاد کند.

ولی حالا اگر شاعر بخواهد در منزلت و شخصیت حضرت زهرا‌(س) شعر بگوید، خواندن کتابی مثل کشتی پهلو گرفته بیشتر به او کمک می‌کند یا خواندن کتابی با زبان منتهی الآمال؟ شاعر می‌تواند کتابی مثل کشتی پهلو گرفته، اثر سید مهدی شجاعی را بخواند و اطلاعات نیز کسب کرده و در عین حال حس شاعرانگی در او پدیدار شود. مطمئنا کشتی پهلو گرفته به او بیشتر کمک خواهد کرد.

این اتفاقی است که کمبود آن در این زمینه به خوبی حس می‌شود. حلقه مفقوده‌ای در اینجا وجود دارد که گستره شعر آیینی را محدود می‌کند. فقط کسی مثل سید مهدی شجاعی آن هم در مورد چند شخصیت مثل حضرت زهرا (س)، حضرت زینب (س)، حضرت عباس و حضرت علی اکبر علیهم السلام این کار را انجام داده و کتاب‌هایی با نثر شاعرانه نوشته است.

این کتاب‌ها سبب می‌شوند تا شعرا یک پله به سمت شناخت اهل بیت (ع) نزدیک‌تر شوند. چنین آثاری با نثر شاعرانه‌ای که دارند، به شاعر کمک کرده و کار شاعر را راحت‌تر می‌کنند. ولی متأسفانه ما کتابهای این چنینی برای سایر معصومین نداریم. مثلا اگر من بخواهم راجع به موسی بن جعفر (ع) شعر بگویم، چه باید بخوانم تا حس شاعرانه‌ام نسبت به این بزرگوار برانگیخته شود.

 

سریال‌های مذهبی در الها‌م‌ بخشی به شاعران مؤثرند

* راهکاری در این زمینه دارید؟

- باید در این زمینه اتفاقی بیفتد و کتاب‌ها و نوشته‌هایی معرفی شود. مثلاً کنگره‌ای با این موضوع برگزار شود. این همه کنگره برگزار می‌شود و چه خوب است که در یکی از این کنگره‌ها دوستان نثرنویس و دوستان شاعر را با هم و در کنار هم دعوت بکنند و اینها با همدیگر در تعامل باشند.

خیلی خوب است که داستان‌نویسان و نثرنویسان به کمک شعرا بیایند و کاری که باید بکنند این است که زندگی اهل بیت (ع) را با نوشتن نثر و داستان شاعرانه، یک قدم به شعر نزدیک کنند و البته سازمان‌ها نیز در انتشار آنها کمک کنند. یک نویسنده می‌تواند در فضائل معصومین (ع) نثر ادبی بنویسد، بعد شاعر این مضامین را  شاعرانه عنوان کند. فکر کنم حداقل یکی از راه‌های رسیدن به جایگاه ایده آل این باشد.

از این راه که بگذریم اگر توجه کنید، حتی پخش سریالی با این مضامین می‌تواند تأثیرگذار باشد. یک سریال مثل سریال امام علی(ع) می‌تواند تأثیر بگذارد. سریالی مانند مختار می‌تواند در عرصه شعر تأثیر بگذارد. من خیلی از بچه‌های شاعر را می‌شناسم که با الهام گرفتن از سریال امام علی(ع)، برای امیرالمؤمنین شعر گفتند. پس معلوم است که یک شاعر به اتفاقات این چنینی نیاز دارد.

مثالی بزنم؛ کنگره شب شعرعاشورای شیراز، هرسال کار بسیار زیبایی انجام می‌دهد. اولا این کنگره حائز دو نکته بسیار مثبت است. یکی اینکه به شخصیت‌های نپرداخته شده مثل عون، جون و ... در واقعه عاشورا و کربلا می‌پردازد.

کار دیگری که می‌کند این است که حدود سه چهار ماه قبل از برگزاری «کنگره شب شعر عاشورا»، جزوه‌ای با نثر شاعرانه آماده می‌کند و برای دو سه هزار شاعر جوانی که داریم، می‌فرستد. دو ماه نیز به شعرا مهلت می‌دهد تا مطالب را بخوانند و در آن زمینه شعر بگویند. یعنی این کنگره، خوراک نیز به شاعر می‌دهد و فقط توقع ندارد که شاعر خودش بخواند و شعر هم بگوید. این کنگره اولین قدم را بر می‌دارد و سپس به شاعران می‌گوید حالا شما هم قدم دوم را بردارید و شعر بگویید. کارهایی از این دست انجام شده ولی هنوز جای کار زیادی در این رابطه وجود دارد.

* شما در حوزه شعر رضوی سروده‌هایی دارید، با توجه به اینکه در دهه کرامت نیز هستیم، چه شعری در مورد امام علی‌بن موسی الرضا(ع) برایمان آماده کرده‌اید؟

شعری دارم که تقدیم می‌کنم به مهربانی امام رضا(ع):

همیشه قبل هر حرفی برایت شعر می‌خوانم/ قبولم کن من آداب زیارت را نمی‌دانم

نمی‌دانم چرا این قدر با من مهربانی تو/ نمی‌دانم کنارت میزبانم یا که مهمانم

نگاهم رو به روی تو بلا تکلیف می‌ماند/ که از لبخند لبریزم، که از گریه فراوانم

به دریا می‌زنم، دریا ضریح توست غرقم کن/ در این امواج پرشوری که من یک قطره از آنم

سکوت هرچه آیینه، نمازم را طمأنینه/ بریز آرامشی دیرینه در سینه پریشانم

تماشا می‌شود آیه به آیه در قنوت من/ تویی شرط و شروط من اگر گاهی مسلمانم

اگر سلطان تویی دیگر ابایی نیست می‌گویم/ که من یک شاعر درباری‌ام مداح سلطانم

 

در حال سرودن یک مثنوی برای امیرالمؤمنین هستم

* از کارهایتان در این اواخر چه خبر؟ الآن در حال نوشتن کتاب جدیدی هستید؟

- این اواخر یکی دو تا کار عاشقانه نوشتم. علاوه بر آن، الآن در حال نوشتن یک مثنوی مفصل برای امیرالمؤمنین علی(ع) هستم که مراحل تکمیل را می‌گذراند. این منظومه از ولادت حضرت علی (ع) شروع می‌شود و به بحث لیلة المبیت و ماجرای جنگ احد و عروسی حضرت با حضرت زهرا (س) و غدیر و ماجرای کوچه و جنگ صفین و ... و در نهایت شهادت حضرت می‌پردازد.

این اثر، یک منظومه است که حدود صد و چند بیت خواهد شد و اگر تمام شود، در مجموعه‌ای که امسال سعی دارم به امید خدا به نمایشگاه کتاب برسانم، خواهد آمد.

 

*اگر امکان دارد مقداری از این منظومه را برای ما بخوانید.

- این مثنوی با بیت ترجیع بند «می‌رود قصه ما سوی سرانجام آرام» آغاز می‌شود و قطعه‌ای از آن که به بحث غدیر می‌پردازد، اینگونه است:

می‌رود قصه ما سوی سرانجام آرام/ دفتر قصه ورق می‌خورد آرام آرام

می‌رسد قصه به آنجا که جهان زیبا شد/ با جهاز شتران کوه احد برپا شد

و از آن آینه با آینه بالا می‌رفت/ دست در دست خودش یک تنه بالا می‌رفت

تا که از غار حرا بعثت دیگر آرد/ پیش چشم همه از دامنه بالا می‌رفت

تا شهادت بدهد عشق ولی الله است/ پله در پله از آن ماذنه بالا می‌رفت

پیش چشم همه دست پسر بنت اسد/ بین دست پسر آمنه بالا می‌رفت

گفت: اینبار به پایان سفر می‌گویم/ بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم

راز خلقت همه پنهان شده در عین علی است/ کهکشان ها نخی از وصله نعلین علی است

واژه در واژه شنیدند صدا را اما... / گفتنی‌ها همگی گفته شد آنجا اما

سوخت در آتش و بر آتش خود دامن زد/ آنکه فهمید و خودش را به نفهمیدن زد

می‌رود قصه ما سوی سرانجام آرام/ دفتر قصه ورق می‌خورد آرام آرام

 

* از اینکه این فرصت را در اختیار ما قرار دادید ،متشکرم.

- من هم سپاسگزارم

 

گفت‌وگو: مینا شیرخان 

تاریخ ارسال خبر :   1391/7/7 در ساعت : 15:8:12       تعداد مشاهده این خبر : 674

کسانی که این خبر را می پسندند :






آمار بازدید

بازدید امروز : 21416
بازدید دیرور : 33025
بازدید کل : 35279257

ثبت نام در خبرنامه

نام خود را وارد کنید

ایمیل را وارد کنید

تقویم تولد شاعران

محمود اکرامی فر
1338/08/09

محمودرضا شالبافان
1353/08/18

ابوطالب مظفري
1353/08/20

علي بابا چاهي
1321/08/20

عبدالرحیم سعیدی راد
1345/08/20
کلیه حقوق این سایت محفوظ است ، طراح و برنامه نویس : علیرضارضایی