ایمیل :   رمز عبور :        فراموشی رمز؟  
تفال حافظ بیدل شعر پارسی شعر کاربران
آخرین مقالات

۞ :: شعر « انتظار » ، شعر اعتراض است

۞ :: "چنبره ی عافیت طلبی بر فرهنگ در پروسه ی فرهنگ ویترینی" سعید تاج محمدی

۞ :: بازگشت به كودكي در شعر قيصر امين‌پور / فاطمه سرمشقی

۞ :: خوانشي بر منظومه بلند ظهر روز دهم

۞ :: به بهانه بزرگداشت شاعر افغان محمدکاظم کاظمی/۴ بیدل، کاظمی و دوچرخه!

۞ :: پاسدار زبان و زندگی/ به بهانه بزرگداشت شاعر افغان محمدکاظم کاظمی

۞ :: بررسی سير تحول انديشه ي قیصر امین پور به قلم ارمغان بهداروند

۞ :: یادداشتی از محمد یزدانی جندقی بر خنده های فالش مجموعه شعر طنز سعید سلیمانپور

۞ :: شهریار و سرقت ادبی

۞ :: نگاهی به بازتاب جنگ تحصیلی در شعر معاصر خوزستان

۞ :: بررسی چهار کتاب در حوزه‌ی بیدل‌پژوهی "سید مهدی طباطبایی"

۞ :: یادداشت استاد واصف باختری « آیا فارسی، دری و تاجیکی سه زبان جدا از هم اند؟ »

۞ :: از قحط مشتری عشق تأملی در چند بیت طنزآمیز از استاد محمد قهرمان

۞ :: که گریه خندد به قصۀ ناتوانی من طنز در شعر مهرداد اوستا

۞ :: رمضان در شعر کهن فارسی


Share
جلوه هاي عاشورايي در رباعیات شادروان سید حسن حسینی - سيد حبيب حبيب پور
جلوه هاي عاشورايي در رباعیات شادروان سید حسن حسینی

جلوه هاي عاشورايي در رباعیات شادروان سید حسن حسینی


شاعر تواناي كشورمان شادروان دكتر سيد حسن حسيني از شعراي تاثير گذار ادبيات انقلاب اسلامي بود كه در حوزه ي شعر آئيني – مذهبي و پس از آن سياسي _اجتماعي ، توفيق  فراوان يافت .

مرحوم حسيني با مجموعه شعر گنجشك و جبرئيل خود توانست يكي از موفق ترين مجموعه هاي عاشورايي –آنهم در قالب سپيد –را به مشتاقان تقديم كند . در اين اثر زيبا جرياني كه حسيني در سال هاي پيش ازآن در اشعار كلاسيك خود از جمله رباعي هاي شاخص و موفقش آغاز كرده بود تكميل گرديد.او  با برخورداري از فرهنگ عاشورا و بهره برداري از ذوق شاعرانه خود ،سروده ها يي جاودانه  خلق كرد.

در اين نوشته ، نگاهي كوتاه و گذرا  به رباعیات  عاشورايي مجموعه ي شعر همصدا با حلق اسماعيل اولين مجموعه ي شعر شادروان حسيني كه چاپ اول آن در فروردين 1363 توسط حوزه ي هنري سازمان تبليغات اسلامي انجام گرديد و در زمان انتشار ، مورد اقبال فراوان مشتاقان قرار گرفت .

 رباعي های حسینی  داراي ظرافت هاي شاعرانه و ايهام هاي زيبا و تصوير هاي ماندگار و كشف و شهود هايي كم نظير است .

تشبيهات بكر و استعارات فراوان و حيرت انگيز كه در آن زمان و  زمانه ، بسيار جذاب و بديع بودند ، از نكات مهم و تحسين برانگيز رباعي هاي اين مجموعه است به گونه اي كه آن را از همه ي رباعي هاي عصر خويش بلكه تا سالها در دهه 70موفق تر كرده است .

 

اول :

شادروان حسيني با الهام از فرهنگ عاشورا در قالب رباعي ، شگفتي آفريد مانند رباعي عطش من در صفحه 103  :

آن ني كه بر آن خشك نيستان مي خورد      

              آب از لب جوي لب و دندان مي خورد

لب تشنه ز جويبار قرآن مي خورد   

                          مي خورد فراوان و فراوان مي خورد

حسيني در اين رباعي به جاي آنكه به وصف حضرت حسين بن علي عليه السلام بپردازد ، توجه خواننده را به ني خيزراني كه توسط يزيد بن معاويه بر لب و دندان مبارك آنحضرت ميخورده جلب مي كند .كه چگونه آن ني ، از لب و دنداني  كه جويبار قرآن بوده مي نوشد .

ني اي كه از نيستان آمده است و بر نيستاني تشنه يعني لب هاي حسين عليه السلام ضربه مي زند .ضربه نه بلكه از آن تشنگي خويش را بر طرف مي كند .

  ني‌، بر لب و دندان ، ضربه مي زند اما در باطن از آنها مي خورد يعني مي نوشد كه آن لب و  دندان ، زلال وحي بودند و جويبار قرآن .

در اين رباعي بدون آنكه تكرار رديف در مصراع سوم –كه مرسوم نيست – آزاردهنده باشد، بسيار جاافتاده بلكه تحسين بر انگيز بكار برده شده است .

دوم :

در رباعي تفسير خجسته كه در همان صفحه آمده است ميخوانيم :

شوريده سري كه شرح ايمان مي كرد  

            هفتاد و دو فصل سرخ ،عنوان مي كرد

با ناي بريده نيز بر منبر ني       

                     تفسير خجسته اي ز قرآن مي كرد

تشبيه ني به منبر و ارتباط آن با تفسير گفتن ، بسيار جذاب و تا حدودي بكر است .آنهم تصويري خجسته از قرآن يعني تفسيري كه مقدمه ي پيروزي سپاه شهادت است .شرح ايمان آن سر شوريده هفتاد و دو فصل سرخي بود كه او در كربلا بيان كرد و با همين هفتاد و دو فصل سرخ بود كه توانست تاريخ را براي هميشه مسحور و مجذوب خويش سازد .

ناي بريده نيز كه هم اشاره به گلوي بريده حضرت دارد و هم بريده بريده خواندن قرآن ، به اين رباعي جذابيت ويژه اي بخشيده است .

سوم :

در رباعيهاي اين مجموعه گاه آنچنان حزن و اندوه غلبه مي كند كه ناگهان اشك در چشمت مي نشيند مانند رباعي سوال در صفحه ي 104 :

هر دم كه ز كار زار بر مي گردي    

                                          شوريده و بي قرار برمي گردي

اين بار كدام لاله ات پرپر شد        

                              كه اين گونه شكسته وار بر مي گردي ؟

اين رباعي سوزناك ، به تاثير شهادت حضرت عباس بن علي (ع)وجمله ي معروف ( الآن انكسر ظهري ) حضرت امام حسين (ع)اشاره ارد كه بسيار زيبا بيان شده است .

شاعر با پرسشي كه در پايان اين رباعي مطرح مي كند ، بي آنكه موضوع را صريح بيان كند ، مي پرسد چرا اين گونه شكسته وار بر مي گردي  ؟

 

چهارم :

در دو رباعي هل من ناصر در صفحه ي 105 باز هم محزون و اشك آلود مي خوانيم :

آن دم كه به سوي رزمگه باره كشيد   

                      آن نعره ي عاشقي دگر باره كشيد

لبيك گلوي كودك شش ماهه         

                           خون بود كه تا ستاره فواره كشيد

=========

آن جمله چو بر زبان مولا جوشيد   

                        از ناي زمانه نعره ي لا جوشيد

تنها ز گلوي اصغر شش ماهه      

                            خون بود كه در جواب بابا جوشيد

در اين دو رباعي به غربت و تنهايي امام (ع) پس از شهادت ياران اشاره شده است كه تنها كودكي شش ماهه لبيك گوي پدر شد آن هم با خون چرا كه آن كودك ، زباني جز خوني كه از گلويش تا ستاره فواره كشيد چيزي نداشت .

در هنگامي كه تمام زمانه ، نعره ي لا سر داد پاسخ آري ، تنها از حنجره اي تشنه و كوچك بود كه در آن ظهر عطشناك به خون سيراب شد .

پنجم :

شاعر در سرودن رباعي به مطلبي ظريف نيز توجه دارد و آن اين است كه اين قالب با ضرب آهنگ زيباي خود مي تواند در بخش حماسي و پيام رساني اداي دين كند  زيرا او  عاشورا را واقعه اي مي داند كه نبايد  اين دو بعد  آن (حماسه و پيام ) در زير نقاب سوگ ، پنهان شود .پس آگاهانه و با علم به پتانسيل قوي رباعي به مخاطب گوشزد مي كند كه نبايد از حماسه وپيام حادثه ي بزرگ عاشورا غفلت كرد .

شاعر باور دارد كه براي آن كه جهان از يزيديان پاك شود بايستي به حسين (ع) اقتدا كرد و هر جا را به سنت عاشورائيان كربلا نمود و در رباعي مقتدا در صفحه 102 اين مجموعه ي مي گويد :

عالم همه خاك كربلا بايد مان        

                       پيوسه به لب خدا خدا بايد مان

تا پاك شود زميني ز ابناي يزيد   

                        همواره حسين (ع) مقتدا بايد مان

ششم :

شاعر در رباعي (سر مگو) در همان صفحه بيداري امت اسلام را متاثر  از به خون خفتن سيد الشهدا (ع) مي داند و معتقد است كه سر مگوي آن بيدارگر انسان ، بالهجه ي  خون بوده است .

گر بر ستم قرون بر آشفت حسين (ع)    

             

           بيداري ما خواست به خون خفت حسين (ع)

آن جا كه زبان محرم اسرار نبود     

                           بالهجه ي خون سر مگو گفت حسين (ع)

هفتم :

او باز هم در رباعي  لبيك در صفحه ي 104 به جنبه ي حماسه ي عاشورا رو مي آورد و با آغاز رباعي خود با (بشتاب ) مخاطب را غافلگير مي سازد و البته آن را در پايان مصراع ، تكرار مي كند :

بشتاب برادر دليرم بشتاب                           

شاعر چيره دست اين مجموعه ، مخاطب را به عباس (ع) پيوند مي دهد كه بايد به فراتي ديگر و البته تازه دست يافت ولي غافل نيست كه سيد الشهدا تشنه ي آب و نوشيدن جرعه اي از فر ات نبود بلكه تشنه و نيازمند لبيكي بود كه به حقيقت گفته شود و محتاج نگاه  مهر و دوستي به نصرت دين خدا .

پس شاعر بسيار به جا  وتاثير گذار اين رباعي را مي سرايد :

بشتاب ، برادر دليرم بشتاب        

                            عباس تويي تازه فراتي درياب

چون بود شهيد عشق در كرب و بلا   

                      لب تشنه ي لبيك نه لب تشنه ي آب

 هشتم :

شاعر در رباعي يا حسين (ع) شرمندگي خود را بازگو مي كند كه چرادر روزگار غربت حقيقت ، زباني لال داشته است و به آن حنجره ي تشنه ي لبيك ، پاسخي به نصرت نداده است .غمگينانه و شرمسارانه رو به خيمه گاه مي كند و آن دعوت مقدس و ناب را لبيك مي گويد آنهم با اين تشبيه زيبا  :

ديروزت اگر رو به قتال آورديم   

                          در پاسخ تو زبان لال آورديم

امروز به خيمه گاه آن دعوت ناب   

                        صد علقمه لبيك زلال آورديم

خميه گاه حسيني به لبيكي تشنه بود تا كسي به ياري بشتابد و شيعه چه دردمندانه بر تنهايي حقيقت در آن ظهر غربت ، تاسف مي خورد ولي غافل نيست كه جريان عاشورا سيال است و جاري و در  پي زمان و زمانه، همواره حسيني است كه نصرت مي طلبيد و خيمه گاهي است كه در ميان تشنگي و تنهايي ،له له ياري مي زند . و شيعه لبيك گوي آن استنصار است .

نهم :

در رباعي پرسش در صفحه ي 107 نيز همان استغاثه ياد آورده شده ا ست .پرسشي سوزان كه لبيكي از حنجره ي عشق ،مي طلبد ، لب تشنه اي كه از سپيده ،آب مي جويد و عطش زده اي كه جامي از زلال آفتاب مي خواهد . پرسش سوزان حسين (ع) و استغاثه ي  هل من ناصر ينصرني بازهم تكرار مي شود .تنها به حنجره اي از عشق ارادت بايد بدان پاسخ گفت :

لب تشنه ام از سپيده آبم بدهيد  

              جامي ز زلال آفتابم بدهيد 

من پرسش سوزان حسينم ياران    

           با حنجره ي عشق جوابم بدهيد

دهم :

در رباعي قنوت در صفحه  107 تصويرهاي متضادي كه بسيار زيبا و به جا به كار برده شده اند خواننده را به وجد مي آورند .

دريا كه خود ، سرچشمه ي طراوت و سرزندگي است ، دست نياز به سوي عطشناكترين خيمه ها ي هستي دراز مي كند .

همه ي نوحه ها و فرياد ها ، دست به سينه سكوتي مي شوند كه در غروب عاشورا بر خيمه گاه عشق حاكم شده بود .و صدها قنات و هزاران چشمه ي زاينده ، به قنوت مردي كه سيرابي را به انسان بخشيد ، رشك مي برند .

آن روز اگر چه آن بزرگمرد ، تشنه و عطش زده بود اما خود سرچشمه ي طراوت و سيرابي و ساقي مستان بيدل شهر حقيقت شد .

دريا به طلب از برهوت تو گذشت     

                                يك قافله نعره در سكوت تو گذشت

آنروز اگر چه تشنه بودي اما  

                                         صد رشته قنات از قنوت تو گذشت

یازدهم :

در نظر شاعر شوريده و نكته سنج مجموعه ي همصدا با حلق اسماعيل ، شخصيت حربن يزيد رياحي ، در عرصه ي عاشورا شخصيتي بر جسته و شگفت انگيز است .

براي او "حر" به تشنه اي مي ماند كه از زلال ولايت و چشمه سار امامت سيراب مي شود .او اگر چه در آن سوي ميدان بود ،اما دل در گرو عشق  فرزند وحي داشت و به همين دليل ، نهر كمالات و جويبار رحمت ولي حق ، به آبياري او مي رود و او سيراب محبت مي شود . چه زيبا رباعي آبياري در صفحه 106 به اين مهر و محبت اشاره دارد .

روزي كه ز درياي لبش در مي رفت       

                              نهر حركاتش از عطش پر مي رفت

يك جوي از آن مشت عطش سوز زلال     

                         آهسته به آبياري حر مي رفت

 دوازدهم : 

در رباعي راه امام حسين در صفحه ي 133 كتاب شاعر رو به شهيد ، به عنوان شاگرد مدرسه شهادت مي كند و او را ادامه دهند ه ي راه حسين علي عليه السلام مي داند كه سر انجام ، گلزخم گلوله ، زينت اندام او شده است و به تاسي از سيد و سالار شهيدان حسين بن علي پيكرش پر از زخم مي شود.

 از اين روست كه آلاله از چهره ي گلگون شهيد ، خجالت زده مي شود و شفق نيز به بركت نام او به سرخي مي نشيند .

اينها هم در رباعي حسين (ع) آمده است :

آلاله خجل ، ز روي كلام تو شد   

                             گلگونه شفق ز بركت نام تو شد

رفتي به ره حسين (ع) و در آخر كار      

                    گلزخم گلوله ، زيب اندام تو شد

 

سیزدهم :

در صفحه ي 134 اين مجمو عه ي شعر ، در رباعي" گذشت" اقتداي شهيد را به حضرت سيد الشهدا (ع) به آشكارا بيان مي كند .شهيدي كه مانند او از "من" رها شد، همه  "ما" شد. مايي كه او را به وحدت مي رسانيد و آن گاه آن عزت و عظمت را در لبيك خونيني يافت كه بايد  به پرسش هل من نا صر ينصرني حسيني داد او به خون حسين (ع) اقتدا كرد و گذشت آنگونه كه شاعر شهيد را مي يابد .

بنگر كه چگونه من رها كرد و گذشت    

   از خويش بريده عزم ما كرد و گذشت

هل من .. چو شنيد پاي در راه نهاد        

     بر خون حسين (ع) اقتدا كرد و گذشت

 

 چهاردهم :

در رباعي پيغام در صفحه ي 138 راهي حسين (ع) راهي معرفي شده است كه شرنگ عاشقي در كام رهنورد آن شهيد شيرين است . اين مطلب از زبان كسي كه خود سالك طريق عاشورا است بيان گرديده است كه در روز واپسين پيغام مي دهد . اين شايد گريزي باشد به جمله ي مشهور نوجوان حماسه ي كربلا حضرت قاسم بن الحسن كه در پاسخ عموي بزرگوارش كه مرگ در نزد تو چگونه است ؟ فرمود : مرگ در نزد من شيرين تر از عسل است و در اين رباعي شاعر ، عاشقانه و آگاهانه به اين مطلب اشاره دارد و مرگ و تلخي ها در راه حسين بن علي (ع) را شيرين مي بيند و مي سرايد :

ياري كه پر از خون جگر شد جامش      

                       اين بود به روز واپسين پيغامش

آن كس كه ره حسين (ع) را مي پويد       

                     شهد است شرنگ عاشقي در كامش

 

پانزدهم : 

زنده ياد سيد حسن حسيني كه در اين مجموعه و اشعار ديگر خود ،همواره از نگاه ژرف و دقيق دكتر علي شريعتي بهره برده است .در رباعي" حسينيان" از جمله ي معروف و عميق آن معلم بزرگ تاثير پذيرفته است از جمله ي : آنان كه رفتند كاري حسيني كردند و آنان كه ماندند بايد كاري زينبي كنند وگرنه يزيدي اند .

حسيني در اين رباعي در صفحه 151مجموعه هشدار مي دهد كه مبادا  دلها اسير نا اميدي و جانها غرقه در پليدي گردند ، سستي و بي تفاوتي و نگاه سياه و فراموش كردن تعهد عاشورايي يعني رساندن پيام شهادت خيانت به خط سرخ شهدا است از اين روست كه با دلسوزي ولي قاطعانه فرياد برمي آورد كه :

هشدار كه يار نااميدي نشوي  

                         زنهار كه غرقه در پليدي نشوي

رفتند حسينيان و گلگون كفنان         

               هشدار در ين عرصه يزيد ي نشوي

   تاریخ ارسال :   1390/3/4 در ساعت : 0:34:41       تعداد مشاهده : 1970     منبع مقاله :  1   موضوع مقاله :  مقالات سیستم قبلی سایت

کسانی که این مقاله را می پسندند :







آمار بازدید

بازدید امروز : 18015
بازدید دیرور : 40618
بازدید کل : 32913616

ثبت نام در خبرنامه

نام خود را وارد کنید

ایمیل را وارد کنید

تقویم تولد شاعران

یدالله گودرزی
1350/06/01

رضا کرمی
1352/06/01

سینا میرزایی
1349/06/02

حمید هنرجو
1352/06/03

حمیدرضا نوری
1364/06/09
کلیه حقوق این سایت محفوظ است ، طراح و برنامه نویس : علیرضارضایی